دیفای (DeFi) خلاصه شده‌ی عبارت Decentralized Finance یا سیستم‌های مالی غیر‌متمرکز است. اما منظور از دیفای یا سیستم‌های مالی غیر‌متمرکز چیست؟ تعریف کلی‌ای که می‌توان برای سیستم‌های مالی غیر‌متمرکز ارائه کرد، عبارت است از، مجموعه‌ای از دارایی‌های مالی که بر روی یک شبکه‌ی بلاک‌چین در اختیار عموم قرار گرفته می‌شود و واسطه‌های موجود مانند بانک‌ها یا کارگزاری‌ها از میان برداشته می‌شوند. برخلاف سایر سیستم‌های مالی متمرکز مانند بانک‌ها یا کارگزاری‌ها، برای استفاده از خدمات و دارایی‌های مالی موجود در سیستم‌های غیر‌‌متمرکز نیازی به استفاده از شناسه‌های شخصی مانند کد ملی نیست و افراد می‌توانند آزادانه و بدون داشتن محدودیت،‌ در این بازار‌ها شرکت کنند.

ویدئو دیفای (DeFi) یا امور مالی غیرمتمرکز چیست؟

همه‌ی این مزیت‌ها به دلیل استفاده از تکنولوژی بلاک‌چین است، بنابراین برای درک دقیق‌تر< دیفای باید این فناوری را بهتر بشناسیم.بلاک‌چین نوعی پایگاه داده است که در میان شبکه‌ای از کامپیوترها در مکان‌های مختلف به اشتراک گذاشته می‌شود و ساختاری غیرمتمرکز دارد. هدف بلاک‌چین این است که اطلاعات دیجیتالی ثبت و توزیع شود اما امکان تغییر و دستکاری این اطلاعات وجود نداشته باشد و همچنین همه‌ی این اطلاعات به صورت شفاف و غیر متمرکز در اختیار عموم قرار بگیرد.

حالا با توجه به این که شناخت بهتری از بلاک‌چین پیدا کردیم، می‌توانیم تعریف دقیق‌تری از دیفای ارائه دهیم. دیفای در واقع سیستمی است که با استفاده از نرم‌افزار‌های نوشته‌شده در بلاک‌چین این امکان را برای خریداران، فروشندگان، وام ‌دهندگان و وام ‌گیرندگان فراهم می‌کند تا به صورت مستقیم با‌یکدیگر(Peer to Peer) و بدون هیچ واسطه‌ای، معاملات و تراکنش‌های خود را انجام دهند. در واقع هدف سیستم‌های مالی غیرمتمرکز، حذف واسطه‌ها است.

قرارداد‌های هوشمند (Smart Contracts)

با‌ توجه به ساختار غیرمتمرکز دیفای و ارتباط مستقیم خریداران، فروشندگان، وام ‌دهندگان و وام ‌گیرندگان، این سوال پیش می‌آید که این افراد تحت چه مکانیزمی این مبادلات را بین یکدیگر انجام می‌دهند. پاسخ این سوال، قراردادهای هوشمند است. یک قرارداد هوشمند، قراردادی است که به صورت خودکار اجرا شده و شرایط و بندهای توافقی آن در قالب کد‌هایی برنامه‌نویسی شده است. شرایط و توافق‌های موجود در قرارداد و کد‌های برنامه‌نویسی شده در شبکه‌ی بلاک‌چین توزیع شده و وجود دارند. کد‌ها وظیفه‌ی اجرای قرارداد را دارند و تراکنش‌های انجام‌شده قابل ردیابی و غیرقابل بازگشت هستند. در حال حاضر بیشتر قرار‌داد‌های هوشمند بر بستر پلت‌فرم اتریوم کار می‌کنند و در ادامه، دلیل این موضوع را شرح خواهیم داد.

موارد استفاده از دیفای و پلتفرم اتریوم

بیشتر برنامه‌هایی که از دیفای استفاده می‌کنند، بر اساس پلتفرم اتریوم ساخته شده‌اند. دلیل اصلی استفاده‌ی رایج از پلت‌فرم اتریوم در دیفای، زبان‌‌های برنامه‌نویسی موجود در اتریوم است که موجب ایجاد انعطاف‌پذیری بسیار زیادی در قرار‌داد‌های هوشمند می‌شود. در این قرار‌دادها افراد می‌توانند خواسته‌ها و شرایط متفاوتی داشته باشند و این موضوع می‌تواند موجب پیچیدگی این قرار‌دادها شود و با استفاده از زبان‌های برنامه نویسی در پلتفرم اتریوم این امکان فراهم شده است تا بتوان این قراردادهای هوشمند را ساخت و توسعه داد. در ادامه به بعضی از موارد رایج استفاده‌ دیفای اشاره می‌کنیم.

1-صرافی‌های غیرمتمرکز

صرافی‌های غیرمتمرکز(DEXs) در واقع صرافی‌های آنلاینی هستند، که در آن‌ها افراد قادر هستند به صورت مستقیم و بدون واسطه اقدام به تبادل ارز‌های مختلف کنند، مانند تبدیل دلار به بیت‌کوین یا اتریوم. این صرافی‌ها به‌صورت غیرمتمرکز عمل کرده و فاقد یک هسته‌ی کنترل‌کننده هستند. هرکدام از این صرافی‌ها مجموعه‌ای خاص از رمزارز‌ها را پشتیانی می‌کنند و قابلیت معامله‌ی همه‌ی رمزارز‌ها در همه‌ی آن‌ها وجود ندارد. وب‌سایت Defprime یکی از مراجع معروف برای شناسایی و مشاهده‌ی این صرافی‌ها است.

در قسمت مشخص شده در عکس می‌توانیم با انتخاب رمزارز مورد نظر، صرافی‌های غیرمتمرکزی که این رمزارز را پشتیانی می‌کنند را مشاهده کنیم.

2-استیبل‌کوین‌ها

استیبل‌کوین‌ها (StableCoins) رمزارز‌هایی هستند که ارزش آن‌ها وابسته به قیمت یک ارز مانند دلار یا یورو است و این موضوع باعث ثبات ارزش آن‌ها و کمتر بودن نوسانات آن‌ها نسبت به سایر رمزارز‌ها می‌شود. از استیبل‌کوین‌ها می‌توان برای انجام امور مالی و بیمه به صورت غیرمتمرکز استفاده کرد و نسبت به سایر روش‌های رایج، دارای هزینه‌های کمتری است.

3-پلتفرم‌های وام دهی

یکی از رایج‌ترین انواع استفاده از دیفای، پلت‌فرم‌های وام‌دهی (Lending Platforms) است. این پلت‌فرم‌ها، افرادی را که تمایل به گرفتن وام در قالب رمزارز‌ها دارند را به وام‌دهندگان متصل می‌کنند. تفاوت این پلت‌فرم‌های با سیستم‌های مالی متمرکز مالی در این است که در آن‌ها افراد بدون نیاز به استفاده از شناسه‌های شخصی و با گذاشتن وثیقه‌هایی که معمولا در قالب اتر هستند، اقدام به گرفتن وام می‌کنند. وام‌دهندگان نیز از طریق دریافت بهره، درآمد کسب می‌کنند. یکی از روش‌ها و الگوریتم‌های معروفی که با استفاده از آن میزان نرخ بهره به صورت خودکار تعیین می‌شود، مرکب یا compound است. این الگوریتم با استفاده از عرضه و تقاضا میزان نرخ بهره‌ وام‌ها را تعیین می‌کند.

4-بازار‌های پیش‌بینی

بازار‌های پیش‌بینی (Prediction Markets) یکی از رایج‌ترین موارد استفاده از دیفای هستند که بر اساس اتریوم کار می‌کنند. در این بازار‌ها افراد با استفاده از شرط‌بندی بر وقایع مختلف مانند نتایج انتخابات اقدام به کسب سود می‌کنند. مزیت استفاده از سیستم‌های مالی غیرمتمرکز در این بازار‌ها این است که افراد راحت‌تر می‌توانند اقدام به شرط‌بندی و کسب سود در این بازار‌ها کنند، زیرا که در این بازار‌ها به علت غیرمتمرکز بودن فرایند‌ها، دخالت دولت و نهاد‌های قانونی کاهش پیدا می‌کند و موجب تسهیل فعالیت افراد می‌شود.

 5-بسته‌های بیت‌کوین

با این روش می‌توان بیت‌کوین‌ها را به شبکه‌ی اتریوم ارسال کرد تا بتوان به صورت مستقیم بیت‌کوین را در سیستم غیر‌متمرکز اتریوم مورد استفاده قرار داد. بسته‌های بیت‌کوین (WBTCs) این امکان را فراهم می‌کنند تا وام‌دهندگان بتوانند با قرض دادن بیت‌کوین‌های خود از طریق پلتفرم‌های وام دهی و دریافت بهره، اقدام به کسب سود کنند.

سرمایه‌گذاری در دیفای و راه‌های کسب درآمد از آن

با توجه به موارد گفته شده در مورد استفاده‌های دیفای می‌توان گفت، افراد با استفاده از دادن‌ وام‌ و دریافت بهره می‌توانند اقدام به کسب سود در این بازار‌ها کنند. بعضی از سرمایه‌گذاران با استفاده از روش‌هایی مانند کشت سود یا Yield Farming با ریسک بیشتر اقدام به سودآوری بیشتری می‌کنند. در این روش افراد  با استفاده از ذخیره یا وام‌دهیِ دارایی‌های رمز‌نگاری شده اقدام به کسب سود بیشتر همراه با ریسک بیشتر می‌کنند.

حالا این سوال مطرح می‌شود که آیا سرمایه‌گذاری در دیفای بدون ریسک است یا خیر؟

سرمایه‌گذاری در سیستم‌های مالی غیرمتمرکز دارای ریسک است. به‌خصوص برای افراد تازه‌واردی که اطلاعات زیادی در این زمینه ندارند و نمی‌توانند پروژه‌های با‌ ارزش یا بی‌ارزش را تشخیص دهند. در گذشته، بسیاری از پروژه‌ها با شکست مواجه شده‌اند و میلیون‌ها دلار ضرر به سرمایه‌گذاران وارد کرده‌اند. بنابراین قبل از سرمایه‌گذاری در این دارایی‌ها لازم است که در مورد آن‌ها تحقیقات لازم انجام شود. همچنین به دلیل این‌که، زمانی که شرایط و توافقات موجود در قراردادهای هوشمند ثبت می‌شوند، غیر‌قابل برگشت خواهند بود، بنابراین اگر اشکالات و خطاهایی در این شرایط وجود داشته باشد، غیرقابل تغییر بوده و این موضوع می‌تواند ریسک بسیار زیادی داشته باشد.

آینده‌ی دیفای

امروزه افراد زیادی جذب استفاده از دیفای می‌شوند، اما پیش‌بینی این که تا کجا پیشرفت خواهد کرد امری نسبتا دشوار است و بستگی به این دارد که چه افرادی و با چه دلیلی از آن استفاده می‌کنند. بعضی‌ها بر این باور هستند که دیفای می‌تواند مانند شرکت رابینهود (Robinhood.com) حجم بسیار زیادی از سرمایه‌گذاران را جذب کند. دیفای فناوری جدیدی است و هنوز به صورت کامل مورد آزمایش قرار نگرفته و دارای اشکالاتی، به خصوص در زمینه‌های امنیتی و تغییرپذیری است. برنامه‌نویسان و توسعه‌دهندگان این فناوری مالی بر این امید هستند که بتوانند اشکالات موجود را برطرف کرده و این فناوری را بهینه‌تر کنند.

پولکادات (Polkadot) یکی از شبکه‌های بلاک‌چین نسل سوم است. مجری اصلی در طراحی و ساخت این پروژه دکتر گوین وود (Gavin wood) است که قبل از این پروژه مدیریت فنی شبکه اتریوم را بر عهده داشت.

پولکادات در حال حاضر از لحاظ معیار ارزش بازار در میان 10 رمزارز برتر در دنیا است. این شبکه‌، ساختار و سیستم متفاوت و منحصربه‌فردی دارد. شبکه‌های بلاکچین از زمان پیدایش تا الان، دارای محدودیت‌هایی بوده‌اند و این محدودیت‌ها باعث کاهش کارایی و اثربخشی استفاده‌ از آن‌ها در حل مشکلات شده‌است. به‌ همین منظور در شبکه‌ پولکادات تلاش شده‌ تا این چالش‌ها و محدودیت‌ها به بهترین نحو بهبود پیدا کند.

آشنایی با ارز دیجیتال پولکادات

در‌واقع، پولکادات یک شبکه بلاک‌چین چندبخشی (Sharded Blockchain network) است که مجموعه‌ای گوناگون از شبکه‌های بلاک‌چین مختلف را با یکدیگر ترکیب کرده و یک اکوسیستم غیرمتمرکز (Decentralized ecosystem) بسیار قدرت‌مند و مقیاس‌پذیر به وجود می‌آورد. شبکه پولکادات باعث مقیاس‌پذیری بلاک‌چین شده و انعطاف پذیری بلاک‌چین برای تحقق اهداف مختلف را بالا می‌برد. پولکادات این امکان را فراهم‌ می‌کند تا برنامه‌نویسان، استارت‌اپ‌ها و شرکت‌ها، بهترین استفاده را از تکنولوژی بلاک‌چین داشته‌باشند.

اشاره‌ای به مفاهیم زیرساختی در شبکه‌های بلاک‌چین

برای درک بهتر و عمیق‌تر از این‌که پولکادات چگونه کار می‌کند باید آشنایی خوبی از ابعاد مختلف شبکه‌های بلاک‌چین داشته‌باشیم. به‌طور‌کلی از نظر عملیاتی و کارایی، شبکه‌های بلاک‌چین دارای سه بعد بسیار اصلی هستند. این سه بعد عبارتند از مقیاس‌پذیری(Scalablity)، قابلیت همکاری(Interoperablity) و حاکمیت(Governance). در مقاله‌های دیگر به صورت کامل به این موارد پرداخته‌ شده‌ اما بهتر است در اینجا تعریف مختصری از این موارد را ارائه کنیم تا درک این موضوع برای شما آسان‌تر شود. در صورتی که روی این ابعاد کار بیشتری شود، سرعت، امنیت و غیرمتمرکز بودن شبکه‌ افزایش پیدا می‌کند. در شبکه پولکادات برای پرداختن به هرکدام از این چالش‌ها، روش‌ها و ساختاری تعبیه شده‌است.

مقیاس پذیری (Scalability) در شبکه‌های بلاک‌چین

مقیاس‌پذیری عبارت است از قابلیت افزایش کارایی یک شبکه از طریق افزایش منابع و امکانات محاسباتی. در‌واقع اکثر شبکه‌های بلاک‌چین، مقیاس‌پذیر نیستند. به این معنی که قابلیت افزایش کارایی آن‌ها با اضافه کردن منابع جدید به شبکه، وجود ندارد. مقیاس‌ یک شبکه عبارت است از تعداد تراکنش‌هایی که یک شبکه بلاک‌چین قادر است در یک زمان مشخص، مدیریت کند. این زمان معمولا یک ثانیه در نظر گرفته می‌شود و مقیاس‌ یک شبکه را بر‌اساس تعداد تراکنش‌ها در هر ثانیه (Transactions per second) یا همان (TPS) اندازه‌گیری می‌کنند.  به‌طور مثال، شبکه‌های بلاک‌چین بیت‌کوین و اتریوم، تنها قادر هستند، بین 5 تا 15 تراکنش در هر ثانیه را مدیریت کنند یا به عبارتی مقیاس آن‌ها بین 5 تا 15 TPS است.

مقیاس (Scale) شبکه پولکادات

سایر بلاک‌چین‌هایی که به‌صورت جداگانه کار می‌کنند، فقط می‌توانند حجم محدودی از ترافیک را پردازش کنند. اما همانطور که پیش‌تر گفته‌شد، پولکادات یک شبکه بلاک‌چین چندبخشی (Sharded Blockchain network) است که از مجموعه‌ای از بلاک‌چین‌هایی تشکیل شده که به صورت موازی با یکدیگر کار می‌کنند. این موضوع باعث می‌شود تا از به‌وجود آمدن تنگنا‌ها (Bottlenecks) در هنگام پردازش تراکنش‌ها جلوگیری شود. قدرت پردازش موازی تراکنش‌ها، باعث بهبود و افزایش مقیاس‌پذیری شده و شرایط مناسبی را برای استفاده از این شبکه و رشد آن در آینده را به‌وجود می‌آورد.

قابلیت همکاری (Interoperablity)

واژه‌ی قابلیت همکاری یا Interoperablity در شبکه‌های بلاک‌چین، عبارت است از قابلیت تعامل و تبادل اطلاعات و داده‌ها بین انواع مختلفی از شبکه‌های بلاک‌چین که دارای ساختارهای متفاوت هستند. بنابراین شبکه‌های بلاک‌چینی که می‌خواهند قابلیت همکاری با سایر بلاک‌چین‌ها را داشته باشند، باید پلتفرم و ساختاری را طراحی کنند تا امکان تبادل و دسترسی به داده‌ها و اطلاعات بین شبکه بلاک‌چین آن‌ها و سایر شبکه‌ها، بدون نیاز به یک واسطه انجام شود.

حاکمیت (Governance)

یکی از مشکلات اساسی در شبکه‌های بلاک‌چین، بحث حاکمیت یا Governance است. تصمیمات مربوط به تغییرات در شبکه‌های بلاک‌چین باید توسط کل اعضای موجود در این شبکه مورد تایید قرار بگیرد. اما در بعضی از موارد به‌علت عدم توافق اعضا و اختلاف نظر‌هایی که بین افراد که وجود دارد، باعث می‌شود تا هاردفورک‌ها(Hardforks) یا فورک سخت در شبکه‌های بلاک‌چین ایجاد شوند.

حاکمیت (Governance) در شبکه پولکادات

سه دسته از یوزر‌های پولکادات می‌توانند در توسعه و تغییر شبکه مشارکت کنند.

• مجمع (Council)
• دارنداگان دات
• کمیته فنی (Tehcnical Committee)

دارنداگان دات

هرکدام از دارندگان توکن دات می‌توانند برای ایجاد تغییرات در شبکه پیشنهاداتی ارائه کنند یا پیشنهادات دیگران را تایید یا رد کنند.

مجمع (Council)

مجمع از افرادی تشکیل می‌شود که توسط دارندگان دات انتخاب می‌شوند. مجمع مسئل تصمیم‌گیری برای تغییرات و توسعه در شبکه است. آن‌ها پیشنهادات ارائه شده توسط سایر دارندگان دات را نیز رد یا تایید می‌کنند.

کمیته فنی (Tehcnical Committee)

کمیته فنی از تیم‌هایی تشکیل شده که به‌طور فعال در حال ساخت و توسعه پولکادات هستند و  می توانند در موارد اضطراری پیشنهادات خاصی برای ایجاد تغییر در شبکه، ارائه دهند. اعضای شبکه فنی توسط اعضای مجمع انتخاب می‌شوند.

ساختار و نحو‌ه‌ی عملکرد شبکه‌ پولکادات(Polkadot)

با توجه به مطالبی که در مورد ساختار بلاک‌چین گفتیم، حالا وقت آن است که ساختار شبکه پولکادات را توضیح دهیم. همانطور که گفته شد، پولکادات یک شبکه‌ زنجیره‌ای چندگانه (Multi chain Network) است که توسط یک شبکه‌ بلاک‌چین مرکزی(زنجیره‌ اصلی) که قلب آن است کنترل می‌شود و سایر شبکه‌های بلاک‌چین(زنجیره‌های موازی) به این شبکه‌ مرکزی متصل شده و با یکدیگر ترکیب و ادغام می‌شوند و یک شبکه واحد را تشکیل می‌دهند. پولکادات به منظور ادغام، تعامل و تبادل اطلاعات با سایر شبکه‌های بلاک‌چین ساخته شده‌است. بسیاری از شبکه‌های بلاک‌چین مانند بیت‌کوین از این قابلیت برخوردار نیستند. 

زنجیره‌ اصلی(Relay Chain) در پولکادات

 همانطور که گفته‌شد، زنجیره اصلی در‌واقع همان شبکه بلاک‌چین مرکزی و قلب پولکادات است که بر‌اساس نوع خاصی از مکانیزم توافقی اثبات سهام به اسم اثبات سهام منتخب (Nominated Proof of Stake) کار‌ می‌کند. در مورد ساختار این مکانیزم توافقی در ادامه توضیح بیشتری خواهم‌داد. ثبت نهایی تمامی تراکنش‌های موجود در شبکه در زنجیره اصلی انجام می‌شود. برای افزایش سرعت در شبکه اصلی، فرآیند اعتبار‌سنجی تراکنش‌های جدید از فرآیند اضافه‌شدن آن‌ها، مجزا شده‌است. وظیفه زنجیره اصلی تامین امنیت و منابع محاسباتی مورد نیاز برای زنجیره‌های موازی به منظور تایید تراکنش‌های جدید است. در واقع زنجیره اصلی وظیفه پشتیبانی از عملیات‌های انجام شده توسط زنجیره‌های موازی را دارد و از این طریق امنیت و سرعت کل شبکه را افزایش می‌دهد. با استفاده از این مدل سرعت پردازش تراکنش‌ها در این شبکه به بیش از 1000 تراکنش در ثانیه می‌رسد. 

زنجیره‌های موازی(Parachains) در پولکادات

زنجیره‌های موازی در پولکادات عبارتند از شبکه‌های بلاک‌چین مخصوصی که با استفاده از منابع محاسباتی موجود در زنجیره اصلی، اقدام به تایید و اعتبارسنجی تراکنش‌های جدید می‌کنند. به‌دلیل استفاده‌ زنجیره‌های موازی از منابع زنجیره اصلی، سرعت آن‌ها در تایید تراکنش‌ها افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه موجب افزایش مقیاس شبکه می‌شود. نکته‌ی جالبی که وجود دارد این است که هرکدام از این زنجیره‌های موازی می‌تواند قوانین مربوط و مستقل به خود را داشته‌باشد اما لازم است که تراکنش‌هایی که به زنجیره‌ اصلی ارسال می‌کند، برای زنجیره‌ اصلی قابل فهم باشد. هرکدام از این زنجیره‌های موازی برای یک هدف خاص و واحد ساخته می‌شوند. مثلا بعضی از آن‌ها برای تایید تراکنش‌های جدید و بعضی برای به‌کارگیری قراردادهای هوشمند مورد استفاده قرار می‌گیرند. 

اگرچه که زنجیره اصلی همیشگی است ولی زنجیره‌های موازی همیشگی نیستند و گاهی اوقات به زنجیره اصلی متصل هستند و گاهی اوقات اتصال آن‌ها قطع می‌شود. از آن‌جا که زنجیره‌های موازی از امکانات و منابع موجود در زنجیره‌ اصلی استفاده می‌کنند بنابراین باید در ازای این استفاده، هزینه‌ای نیز پرداخت کنند. هزینه‌ای که آن‌ها برای اتصال به شبکه اصلی باید پرداخت کنند این است که دارایی‌های خود را در طول استفاده از زنجیره اصلی، در شبکه قفل کنند. درواقع آن‌ها با قفل کردن دارایی‌های خود، فضایی از شبکه اصلی را اجاره می‌کنند.

پل‌ها یا Bridges در شبکه پولکادوت

پل‌ها ابزاری هستند که امکان ارتباط و تعامل شبکه پولکادات با سایر شبکه‌های بلاک‌چین را به وجود می‌آورند. آن‌ها با استفاده از زیرساخت‌های که توسط چارچوب لایه (Substrate Framework) ایجاد می‌شوند این کار را انجام می‌دهند.

Substrate یا لایه در پولکادات چیست؟

Substrate یا لایه در‌واقع، یک چارچوب ماژول‌دار، قابل دسترس (Open Source) و انعطاف‌پذیر است که برای ساخت شبکه‌های بلاک‌چین در پولکادات مورد استفاده قرار می‌گیرد. این چارچوب یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین اجزای شبکه‌ پولکادات است. چارچوب لایه دارای ماژول‌های متفاوتی برای طراحی شبکه‌های بلاک‌چین‌ متفاوت است. مثلا اگر کسی بخواهد بلاک‌چینی با مکانیزم توافقی اثبات سهام طراحی کند، می‌تواند با استفاده از ماژول زنجیره‌ اثبات سهام، این کار را انجام دهد. همچنین این چارچوب بسیار انعطاف‌پذیر است و این امکان را فراهم می‌کند تا افراد بتوانند ویژگی‌ها و امکانات جدیدی در آن به‌وجود بیاورند.

زنجیره اصلی و تمامی زنجیره‌های موازی که در شبکه پولکادات وجود دارند به‌وسیله چارچوب لایه ساخته شده‌اند. از آن‌جایی که ساختن یک شبکه‌ بلاک‌چین امری بسیار دشوار است و نیازمند صرف هزینه و زمان بسیار زیادی است، چارچوب لایه به گونه‌ای طراحی شده‌ تا افراد بتوانند با صرف هزینه و زمان کم‌تر شبکه بلاک‌چین مخصوص به خود را طراحی کنند. چارچوب لایه با استفاده از دو زبان برنامه‌نویسی راست (Rust) و واسم (Wasm) کار می‌کند. ویژگی‌هایی که این دو زبان برنامه‌نویسی دارند باعث افزایش سرعت و انعطاف‌پذیری در چارچوب لایه می‌شود. مهم‌ترین نکته‌ای که در استفاده همزمان از این دو زبان وجود دارد این است که سازندگان و توسعه‌دهندگان با استفاده از این روش از بروز فورک‌های سخت (Hard Forks) در شبکه جلو‌گیری می‌کنند. 

مکانیزم توافقی اثبات سهام منتخب (Nominated Proof of Stake) در شبکه‌ پولکادات

شبکه پولکادات از نوع خاصی از مکانیزم توافقی اثبات سهام استفاده می‌کند. در شبکه‌های بلوکی برای ساخته‌‌شدن بلوک‌های جدید و تایید آن‌ها از یک نوع مکانیزم توافقی(Consensus Mechanism) استفاده می‌شود. این مکانیزم همانطور که از نامش پیدا است، مورد توافق همه‌ی اعضای موجود در شبکه است. پروتکل اثبات سهام(Proof of stake) در واقع یک نوع مکانیزم توفقی است که برای ساخت و تایید بلوک‌های جدید در شبکه‌های بلاک‌چین، مورد استفاده قرار می‌گیرد (برای اطلاعات بیشتر مقاله روش اثبات سهام را مطالعه کنید).

در شبکه پولکادات برای ساخته‌شدن بلوک‌های جدید از پروتکل اثبات سهام  منتخب(Npos) استفاده می‌شود که اجزای متفاوتی نسبت به روش اثبات سهام عادی دارد. مهم‌ترین اجزای این روش عبارتند از اعتبارسنج‌ها (Validators) و نامزد‌ها (Nominators).  روش اثبات سهام  منتخب درواقع نوعی مکانیزم استیکینگ است که با استفاده از اعتبارسنج‌ها(Validators) و نامزد‌ها (Nominators) موجب امنیت شبکه می‌شود. 

اعتبارسنج‌ها (Validators)

اعتبارسنج‌ها افرادی(شاخه‌هایی) هستند که توسط نامزد‌ها برای انجام وظایف خاصی انتخاب می‌شوند. وظیفه‌ اعتبارسنج‌ها در شبکه تولید بلوک‌های جدید و تامین امنیت در شبکه است. اعتبارسنج‌ها به عنوان زیرساخت اصلی شبکه هستند و وظیفه سنگینی را بر عهده دارند. آن‌ها باید همیشه در حال تعامل و ارتباط با سایر اجزای شبکه باشند و امنیت و اطمینان در شبکه را تامین کنند. 

اعتبارسنج‌ها باید بخشی از دارایی‌ها خود را در شبکه قفل کنند. آن‌ها در واقع با این‌کار بخشی از دارایی‌های خود در قالب رمزارز دات را در شبکه پولکادات استیک می‌کنند. وقتی بخشی از دارایی‌ آن‌ها در شبکه استیک شود این موضوع باعث می‌شود که آن‌ها از اقدامات غیرقانونی پرهیز کنند. در‌واقع دارایی‌های استیک شده آن‌ها به عنوان وثیقه توسط شبکه گرفته می‌شود. اگر رفتار آن‌ها غلط باشد بخشی از دارایی آن‌ها توسط شبکه به عنوان جریمه ضبط می‌شود ولی اگر رفتار ‌آن‌ها درست باشد در ازای انجام وظایف خود و تابیعیت از قوانین، پاداش دریافت می‌کنند.

تعداد اعتبارسنج‌هایی که می‌توانند در شبکه پولکادات فعالیت کنند به‌دلیل ظرفیت شبکه محدود است. اما هرکسی(شاخه‌ای) که توانایی انجام این کار را دارد، می‌تواند برای انجام این‌کار داوطلب شده و به‌عنوان کاندید در فرآیند انتخابات شبکه شرکت کند.

نامزد‌ها(Nominators)

در شبکه پولکادات هر دارنده‌ رمزارز دات می‌تواند به‌عنوان نامزد در فرآیند انتخاب اعتبارسنج‌ها شرکت کند. برخلاف اعتبارسنج‌ها، تعداد نامزد‌ها محدود نیست. هر نامزد لیستی از کاندید‌های مورد‌نظر خود را ارائه کرده و تعداد مشخصی از رمزارز دات را برای حمایت از آن‌ها در شبکه استیک می‌کند. اگر کاندید‌های موجود در لیست او انتخاب شوند، او در پاداش‌ها و یا مجازات‌های آن اعتبارسنج شریک می‌شود. میزان شراکت در پاداش اعتبارسنج‌ها بر اساس تعداد دات‌هایی که برای حمایت از آن‌ها توسط نامزد استیک شده، تعیین می‌شود. نامزد‌ها باید در انجام نقش خود دقت بالایی داشته‌باشند تا امنیت شبکه تامین شود.

جمع‌کننده‌ها(Collator) در شبکه پولکادات

جمع‌کننده‌ها در شبکه پولکادات، شاخه‌هایی هستند که به صورت مستقیم به زنجیره‌های موازی متصل هستند. این جمع‌کننده‌ها وظیفه ساختن بلوک‌های جدید و اضافه کردن این بلوک‌ها به زنجیره‌ی بلوک‌های خود را دارند. جمع‌کننده‌ها به‌صورت مستقیم با اعتبارسنج‌ها در ارتباط هستند و اعتبارسنج‌ها، درستی و صحت بلوک‌های ساخته‌شده توسط جمع‌کننده‌ها را بررسی می‌کنند و در‌نهایت پس از تایید نهایی بلوک توسط اعتبارسنج‌ها، این بلوک جدید به زنجیره‌ مرکزی ارسال می‌شود.

ماهی‌گیران(Fisherman) در شبکه پولکادات

ماهی‌گیران افراد یا شاخه‌هایی هستند که دائما در حال بررسی و نظارت بر شبکه هستند. آن‌ها در صورت مشاهده  اقدامات غیر‌قانونی توسط اجزای مختلف شبکه، این اقدامات را گزارش می‌کنند.

مکانیزم توافقی اثبات سهام منتخب(Npos) فرآیند پیچیده‌ای است و ما در اینجا به‌صورت مختصری به آن پرداختیم. در مقاله‌ای دیگر این مکانیزم را به صورت کامل شرح داده‌ایم.

رمزارز دات DOT در شبکه پولکادات

توکن دات، رمزارز رایج و محلی در شبکه پولکادات است. ارزش بازار دات در حال حاضر در سایت کوین ‌مارکت‌کپ در رتبه نهم قرار دارد و درحال حاضر بیش از 985 میلیون واحد از این توکن در‌گردش است.

 توکن دات تنها یک رمزارز نیست و کاربرد‌های دیگری نیز دارد. به‌طور کلی، دارندگان این توکن می‌توانند در سه مورد مشارکت کنند:

• آ‌ن‌ها می‌توانند به‌عنوان اعتبارسنج یا نامزد در فرآیند استیکینگ و تامین امنیت شبکه شرکت کنند و از این طریق درآمد کسب کنند.
• آن‌ها می‌توانند با استفاده از مکانیزم‌های ایجاد‌شده در مدیریت شبکه مشارکت کنند.
• می‌توانند با اتصال توکن‌های خود به زنجیره اصلی به عنوان یک زنجیره‌ موازی در شبکه پولکادات عمل کنند.

استیکینگ (Staking) در پولکادات

فرآیند استیکینگ در پولکادات با استفاده از مکانیزم توافقی Npos یا اثبات سهام منتخب، کار می‌کند. در این روش اعتبارسنج‌ها و نامزد‌ها با استیک کردن بخشی از دارایی‌های خود در شبکه در مکانیزم اثبات سهام منتخب مشارکت می‌کنند. سود آن‌ها از محل کارمزد تراکنش‌های موجود در شبکه پرداخت می‌شود. 

Slashing یا جریمه استیکینگ در پولکادات

هنگامی که یک اعتبارسنج از قوانین پیروی نکند، شبکه، آن اعتبارسنج و همچنین نامزد‌هایی که آن را انتخاب کرده‌اند را جریمه می‌کند. این جریمه به صورت درصدی ثابت از کل دارایی‌هایی که اعتبارسنج‌ و نامزد‌های آن استیک کرده‌اند، محاسبه می‌شود. میزان جریمه با‌توجه به شدت تخلف تعیین شده و به چهار سطح مختلف تقسیم می‌شود و‌ از 1/0% تا 100%  میزان دارایی‌های استیک شده محاسبه می‌شود. تمامی دات‌های جریمه شده به خزانه پولکادات وارد می‌شوند و در آن‌جا تجمیع می‌شوند.

خزانه (Treasury) در پولکادات

شبکه پولکادات دارای یک خزانه است. منابع مالی این خزانه از محل کارمزد تراکنش‌ها، جریمه‌ها و ناکارآمدی‌های موجود در استیکینگ تامین می‌شود. منابع مالی موجود در خزانه برای اجرای طرح‌های پیشنهادی به‌کار گرفته می‌شوند. افرادی که می‌خواهند پیشنهادی برای توسعه شبکه بدهند باید 5% از کل منابع مورد نیاز برای اجرای طرح خود را در خزانه سپرده‌گذاری کنند و درصورتی که طرح آن‌ها رد شود، میزانی که سپرده‌گذاری کرده‌اند سوخته یا در خزانه قفل می‌شود. این مکانیزم برای جلوگیری از ارسال طرح‌های بیهوده است. سیستم خزانه در پولکادات یک روش بسیار خوب برای مدیریت بهتر شبکه است. مکانیزم‌هایی که در این سیستم در نظر گرفته‌شده باعث بهبود طرح‌ها و پیشنهاداتی است که برای توسعه شبکه ارائه می‌شوند. 

سخن آخر

در این مقاله قسمت‌های مختلف شبکه پولکادات توضیح داده‌شد. شبکه پولکادات ساختار جالب و نسبتا پیچیده‌ای دارد. قسمت‌های مختلف آن را به‌طور مختصر در این‌جا توضیح دادیم اما بعضی موارد تخصصی‌تر را در سایر مقاله‌ها بررسی خواهیم کرد. با توجه به ساختار شبکه پولکادات، بسیاری از چالش‌های شبکه‌های بلاک‌چین در آن برطرف شده‌است. افرادی که می‌خواهند با هزینه و زمان کم‌تر اقدام به توسعه شبکه‌های بلاک‌چین کنند، می‌توانند از پولکادات استفاده کنند. پولکادات دارای ظرفیت‌های بسیار و انعطاف‌پذیری بالایی برای استفاده‌های مختلف است و می‌تواند به‌عنوان پلتفرمی مناسب برای توسعه برنامه‌های غیرمتمرکز استفاده شود.

یونی سواپ (Uniswap) یکی از معروف‌ترین صرافی‌های غیرمتمرکز است که توسط شبکه‌ی بلاک‌چین اتریوم پشتیبانی می‌شود. صرافی یونی سواپ کاملا غیرمتمرکز بوده (یعنی توسط هیچ سازمان یا شرکتی اداره و مدیریت نمی‌شود) و از یک سیستم معاملاتی نسبتا جدیدی به نام پروتکل نقدشوندگی خودکار یا Automated Liquidity Protocol برای خرید و فروش رمزارزها استفاده می‌کند.  

تفاوت یونی سواپ (Uniswap‌) و صرافی‌های متمرکز

اکثر معاملات ارز‌های دیجیتال در صرافی‌های متمرکز مانند Binance و Coinbase انجام می‌شود و این پلت‌فرم‌ها، توسط یک نهاد مرکزی مدیریت می‌شوند. سرمایه‌گذاران برای معامله در این پلت‌فرم‌ها، باید سپرده‌های خود را در این صرافی‌ها گذاشته و با استفاده از سیستم ثبت سفارشات عادی یا دفتر سفارشات (Order book)، اقدام به خرید و فروش ارز‌های دیجیتال کنند و این موضوع می‌تواند نقدشوندگی معاملات را کاهش دهد. زیرا که هر سفارشی با هر قیمتی باید با قیمت سفارش‌های طرف مقابل معامله برابر شود تا این معامله یا تراکنش انجام شود و این موضوع گاهی اوقات زمان‌بر است و بنابراین نقدشوندگی معاملات را کاهش می‌دهد. اما یونی سواپ با استفاده از سیستم پروتکل نقدشوندگی خودکار(Automated liquidity protocol) این مشکل را حل کرده است.

پروتکل نقدشوندگی خودکار در یونی سواپ چیست و چگونه کار می‌کند؟

یونی سواپ (Uniswap) سرمایه‌گذاران و معامله‌گران را تشویق به ذخیره‌سازی ارز‌های دیجیتال خود در استخر‌های نقدینگی (Liquidity Pools) می‌کند. این استخر‌ها توسط قراردادهای هوشمند پشتیبانی شده و به همین علت دارای امنیت بالایی هستند. به افرادی که ارز‌های دیجیتال خود را در این استخر‌ها ذخیره‌سازی یا Pooling می‌کنند، فراهم‌کنندگان نقدینگی یا Liquidity Providers گفته می‌شود.  

افراد با تجمیع ارز‌های دیجیتال خود در این استخر‌ها، در واقع یک صندوقی را می‌سازند که این صندوق به عنوان یک بازارساز بین طرفین معامله، سفارشات و معاملات موجود در پلت‌فرم را اجرا می‌کند. هر توکن موجود در پلتفرم استخر نقدینگی مختص به خود را دارد. با استفاده از این روش، مشکلات مربوط به اجرای سفارشات و انجام معاملات در سیستم ثبت سفارشات عادی یا دفتر سفارشات حذف می‌شود و افراد می‌توانند با استفاده از این استخر‌ها، هر معامله‌ای را با قیمت و حجم مشخص انجام دهند.

بازار‌ساز خودکار در یونی سواپ چیست؟

استخر‌های نقدینگی در واقع با استفاده از سیستم قراردادهای هوشمند، نقش یک بازارساز خودکار (Automated Market Maker) را بازی می‌کنند. هرکدام از این قرار‌دادهای هوشمند یا جفتِ توکن‌ها در یونی سواپ، یک استخر نقدینگی را تشکیل می‌دهد که با توکن‌های ERC20 (توکن‌هایی که شبکه‌ی پشتیبان آن‌ها اتریوم هستند) کار می‌کنند. هرکدام از این استخر‌های نقدینگی در واقع از یک جفت توکن تشکیل می‌شوند، که با استفاده از اتریوم، قابلیت معاوضه با یکدیگر را دارند.

نحوه‌ی تعیین قیمت‌ این جفت‌‌ها (Pairs) در استخرهای نقدینگی بر اساس الگوریتمی است که استخر از آن استفاده می‌کند. در یونی سواپ برای تعیین قیمت رمزارز‌ها در استخر نقدینگی از الگوریتم بازارساز ثابت یا Constant product market maker (حاصل ضرب تعداد توکن‌ها همواره یک عدد ثابت است) استفاده می‌شود. بازارساز ثابت نوعی از الگوریتم‌های AMM است. هرکدام از این جفت‌‌ها (Pairs) به عنوان یک بازارساز خودکار عمل می‌کنند. در این روش محاسبه هر استخر متشکل از دو رمزارزی است که با یک نسبت ثابت نسبت با یکدیگر معاوضه می‌شوند و این نسبت همیشه ثابت است. در ادامه‌ی مقاله در این مورد و روش محاسبه‌ی آن توضیح بیشتری داده خواهد شد.

فراهم‌کنندگان نقدینگی LPs چگونه از ذخیره‌سازی رمزارز‌های خود در یونی سواپ، سود کسب می‌کنند؟

فراهم‌کنندگان نقدینگی در استخر‌های نقدینگی، با توجه به میزان توکن‌هایی که در استخر ذخیره کرده‌اند، از کارمزد معاملات موجود در یونی سواپ که به میزان 3/0 درصد است، سود کسب می‌کنند. این کارمزد‌ها تجمیع شده و افراد با توجه به درصدی که از کل استخر سهیم هستند، از کل کارمزد‌های تجمیع‌شده سود کسب می‌کنند.

معاوضه و یا همان معامله‌ی رمزارز‌ها در یونی سواپ

همانطور که پیشتر گفته شد، یونی سواپ (Uniswap) یک صرافی غیرمتمرکز است، بنابراین برای استفاده از آن نیاز به ثبت‌نام و یا احراز هویت ندارید. اما باید کیف پولی که شبکه‌ی بلاک‌چین اتریوم از آن پشتیبانی می‌کند را داشته باشید و برای معاوضه یا اضافه کردن به استخر‌های نقدینگی، کیف پول خود را به یونی سواپ متصل کنید. کیف پول Metamask می‌تواند برای این کار گزینه‌ی مناسبی باشد. 

1. ابتدا وارد سایت Uniswap.Org شوید. و پس از ورود به سایت بر گزینه‌ی Use Uniswap کلیک کنید. همچنین، در ابتدای ورود به سایت می‌توانید آمار کلی مربوط به یونی سواپ را مشاهده کنید.

نحوه تنظیم اتصال به کیف پول یونی سواپ (Uniswap)

2. پس از ورود به پنل معاملاتی، حالت پیش‌فرض بر گزینه‌ی Swap است و شما بر گزینه‌ی Connect to a Wallet کلیک کرده و کیف پول مورد نظر خود را انتخاب کنید و مراحل مربوط به اتصال را طی کنید.

نحوه تنظیمات معاوضه رمزارز های مورد نظر

3. پس از انتخاب و متصل شدن کیف پول، می‌توانید اقدام به معاوضه‌ی رمزارز مورد نظر خود کنید. در قسمت Swap دو کادر ورودی وجود دارد که نشان‌دهنده‌ی جفت‌ارزی است که شما می‌خواهید با یکدیگر معاوضه کنید. کادر بالایی، ارز دیجیتالی است که شما آن را دارید و می‌خواهید در ازای آن ارز دیجیتال دیگری دریافت کنید.

4. بنابراین در هر کادر، رمزارز مورد نظر خود را انتخاب کرده و تعداد را مشخص کنید. مثلا فرض کنید شما 100 عدد تتر(USDT) دارید و تمایل دارید که این 100 عدد تتر را به ETH تبدیل کنید. در کادر بالا تتر را انتخاب کرده و 100 را وارد می‌کنید و میزان ETH که برابر با میزان تتر شما است در کادر پایین نمایش داده خواهد شد.

درصورت داشتن رمزارز کافی در کیف پول خود می‌توانید معاوضه را انجام دهید و میزان رمزارز معاوضه شده به کیف پول شما واریز خواهد شد.

مراحل اضافه کردن به استخر نقدینگی در یونی سواپ (Uniswap)

1- پس از ورود به سایت یونی سواپ (Uniswap.Org) و کلیک بر گزینه‌ی Use Uniswap، بر روی گزینه‌ی Pool کلیک کنید. در این قسمت شما هم می‌توانید از ورژن 3 استفاده کنید و هم ورژن 2. در این قسمت استفاده از V2 توضیح داده‌ می‌شود و هردو عملکرد و محتوای تقریبا یکسانی دارند.

بر گزینه‌ی View V2 Liquidity کلیک کرده و وارد صفحه‌ی زیر شوید.

افزودن توکن‌ها به استخر نقدینگی

2- در این قسمت در کادر بالا و پایین می‌توانید جفت توکن‌هایی که تمایل دارید به استخر نقدینگی اضافه کنید را انتخاب کنید. مثلا فرض کنید که شما تمایل دارید به استخر جفت‌ارزهای ETH و USDT  اضافه کنید. برای این منظور در هر دو کادر ETH و USDT را انتخاب کنید و تعدادی را که می‌خواهید به استخر اضافه کنید را مشخص کنید.
توجه داشته باشید که نسبت معاوضه‌ی بین جفت‌ارز‌ها در هر استخر مشخص است و شما باید متناسب با همین نسبت، از هر دو رمزارز به استخر اضافه کنید. در این مثال هر ETH برابر با 43/2629 واحد USDT است. این یعنی شما باید به ازاری هر یک واحد ETH ، 43/2629 واحد USDT به این استخر اضافه کنید. بنابراین شما باید از هردو رمزارز به اندازه‌ی کافی در والت خود داشته باشید.

در قسمت Share of Pool میزان درصد سهم شما از کل استخر نمایش داده می‌شود. و برای اضافه کردن بر گزینه‌ی Confirm و Add کلیک کنید. کارمزدی که شما برای اضافه کردن به استخر پرداخت می‌کنید Gas Fee نام دارد.

نحوه خروج از استخر نقدینگی

3- پس از اضافه کردن توکن‌های خود شما تبدیل به یکی از تامین‌کنندگان نقدینگی یا LP در یونی سواپ می‌شوید و هنگام برداشت نقدینگی خود از استخر، پاداش شما از کارمزد‌های معاملات استخر، در قالب توکن‌های Uniswap‌ یا LP Tokens به شما داده خواهد‌شد. برای خروج از استخر بر گزینه‌ی Remove Liquidity کلیک کنید.

ریسک‌های مربوط به استخر‌های نقدینگی در Uniswap

Slippage و Divergence Loss

باید در نظر داشت که سرمایه‌گذاری در استخر‌های نقدینگی در یونی سواپ خالی از ریسک نیست. یکی از ریسک‌هایی که در هنگام ورود و یا خروج به استخر‌های نقدینگی وجود دارد، ریسک Slippage یا نوسانات قیمت ناشی از معاملات است. یعنی اگر عمق و حجم معاملات استخر کم باشد و شما بخش مورد توجهی از استخر را وارد یا خارج کنید، قیمت‌ها تحت تاثیر قرار گرفته و ممکن است باعث ایجاد ضرر برای شما شود.

ریسک Divergence Loss یا ضرر واگرایی

ریسک دیگری که وجود دارد، ریسک Divergence Loss یا ضرر واگرایی است. همانظور که گفته شد، الگوریتم بازارساز خودکار در یونی سواپ (Uniswap) بر اساس یک نسبت ثابت کار می‌کند. حاصل ضرب ارزش دو رمزارز همواره ثابت است ولی ارزش هرکدام از آن‌ها نسبت به یکدیگر، ممکن است در طول زمان تغییر کند. بنابراین باید قبل از ورود توکن‌های خود، این موضوع را در نظر بگیرید.