معرفی انواع ارزهای دیجیتال، فناوری های مبتنی بر بلاک چین و تازه های دنیای کریپتوکارنسی

پولکادات چیست؟ ارز دیجیتال پولکادات و توکن DOT

1 1,069
زمان مطالعه: 9 دقیقه

 

پولکادات (Polkadot) یکی از شبکه‌های بلاک‌چین نسل سوم است. مجری اصلی در طراحی و ساخت این پروژه دکتر گوین وود (Gavin wood) است که قبل از این پروژه مدیریت فنی شبکه اتریوم را بر عهده داشت.

پولکادات در حال حاضر از لحاظ معیار ارزش بازار در میان 10 رمزارز برتر در دنیا است. این شبکه‌، ساختار و سیستم متفاوت و منحصربه‌فردی دارد. شبکه‌های بلاکچین از زمان پیدایش تا الان، دارای محدودیت‌هایی بوده‌اند و این محدودیت‌ها باعث کاهش کارایی و اثربخشی استفاده‌ از آن‌ها در حل مشکلات شده‌است. به‌ همین منظور در شبکه‌ پولکادات تلاش شده‌ تا این چالش‌ها و محدودیت‌ها به بهترین نحو بهبود پیدا کند.

آشنایی با ارز دیجیتال پولکادات

در‌واقع، پولکادات یک شبکه بلاک‌چین چندبخشی (Sharded Blockchain network) است که مجموعه‌ای گوناگون از شبکه‌های بلاک‌چین مختلف را با یکدیگر ترکیب کرده و یک اکوسیستم غیرمتمرکز (Decentralized ecosystem) بسیار قدرت‌مند و مقیاس‌پذیر به وجود می‌آورد. شبکه پولکادات باعث مقیاس‌پذیری بلاک‌چین شده و انعطاف پذیری بلاک‌چین برای تحقق اهداف مختلف را بالا می‌برد. پولکادات این امکان را فراهم‌ می‌کند تا برنامه‌نویسان، استارت‌اپ‌ها و شرکت‌ها، بهترین استفاده را از تکنولوژی بلاک‌چین داشته‌باشند.

اشاره‌ای به مفاهیم زیرساختی در شبکه‌های بلاک‌چین

برای درک بهتر و عمیق‌تر از این‌که پولکادات چگونه کار می‌کند باید آشنایی خوبی از ابعاد مختلف شبکه‌های بلاک‌چین داشته‌باشیم. به‌طور‌کلی از نظر عملیاتی و کارایی، شبکه‌های بلاک‌چین دارای سه بعد بسیار اصلی هستند. این سه بعد عبارتند از مقیاس‌پذیری(Scalablity)، قابلیت همکاری(Interoperablity) و حاکمیت(Governance). در مقاله‌های دیگر به صورت کامل به این موارد پرداخته‌ شده‌ اما بهتر است در اینجا تعریف مختصری از این موارد را ارائه کنیم تا درک این موضوع برای شما آسان‌تر شود. در صورتی که روی این ابعاد کار بیشتری شود، سرعت، امنیت و غیرمتمرکز بودن شبکه‌ افزایش پیدا می‌کند. در شبکه پولکادات برای پرداختن به هرکدام از این چالش‌ها، روش‌ها و ساختاری تعبیه شده‌است.

مقیاس پذیری (Scalability) در شبکه‌های بلاک‌چین

مقیاس‌پذیری عبارت است از قابلیت افزایش کارایی یک شبکه از طریق افزایش منابع و امکانات محاسباتی. در‌واقع اکثر شبکه‌های بلاک‌چین، مقیاس‌پذیر نیستند. به این معنی که قابلیت افزایش کارایی آن‌ها با اضافه کردن منابع جدید به شبکه، وجود ندارد. مقیاس‌ یک شبکه عبارت است از تعداد تراکنش‌هایی که یک شبکه بلاک‌چین قادر است در یک زمان مشخص، مدیریت کند. این زمان معمولا یک ثانیه در نظر گرفته می‌شود و مقیاس‌ یک شبکه را بر‌اساس تعداد تراکنش‌ها در هر ثانیه (Transactions per second) یا همان (TPS) اندازه‌گیری می‌کنند.  به‌طور مثال، شبکه‌های بلاک‌چین بیت‌کوین و اتریوم، تنها قادر هستند، بین 5 تا 15 تراکنش در هر ثانیه را مدیریت کنند یا به عبارتی مقیاس آن‌ها بین 5 تا 15 TPS است.

مقیاس (Scale) شبکه پولکادات

سایر بلاک‌چین‌هایی که به‌صورت جداگانه کار می‌کنند، فقط می‌توانند حجم محدودی از ترافیک را پردازش کنند. اما همانطور که پیش‌تر گفته‌شد، پولکادات یک شبکه بلاک‌چین چندبخشی (Sharded Blockchain network) است که از مجموعه‌ای از بلاک‌چین‌هایی تشکیل شده که به صورت موازی با یکدیگر کار می‌کنند. این موضوع باعث می‌شود تا از به‌وجود آمدن تنگنا‌ها (Bottlenecks) در هنگام پردازش تراکنش‌ها جلوگیری شود. قدرت پردازش موازی تراکنش‌ها، باعث بهبود و افزایش مقیاس‌پذیری شده و شرایط مناسبی را برای استفاده از این شبکه و رشد آن در آینده را به‌وجود می‌آورد.

قابلیت همکاری (Interoperablity)

واژه‌ی قابلیت همکاری یا Interoperablity در شبکه‌های بلاک‌چین، عبارت است از قابلیت تعامل و تبادل اطلاعات و داده‌ها بین انواع مختلفی از شبکه‌های بلاک‌چین که دارای ساختارهای متفاوت هستند. بنابراین شبکه‌های بلاک‌چینی که می‌خواهند قابلیت همکاری با سایر بلاک‌چین‌ها را داشته باشند، باید پلتفرم و ساختاری را طراحی کنند تا امکان تبادل و دسترسی به داده‌ها و اطلاعات بین شبکه بلاک‌چین آن‌ها و سایر شبکه‌ها، بدون نیاز به یک واسطه انجام شود.

حاکمیت (Governance)

یکی از مشکلات اساسی در شبکه‌های بلاک‌چین، بحث حاکمیت یا Governance است. تصمیمات مربوط به تغییرات در شبکه‌های بلاک‌چین باید توسط کل اعضای موجود در این شبکه مورد تایید قرار بگیرد. اما در بعضی از موارد به‌علت عدم توافق اعضا و اختلاف نظر‌هایی که بین افراد که وجود دارد، باعث می‌شود تا هاردفورک‌ها(Hardforks) یا فورک سخت در شبکه‌های بلاک‌چین ایجاد شوند.

حاکمیت (Governance) در شبکه پولکادات

سه دسته از یوزر‌های پولکادات می‌توانند در توسعه و تغییر شبکه مشارکت کنند.

  • مجمع (Council)
  • دارنداگان دات
  • کمیته فنی (Tehcnical Committee)

دارنداگان دات

هرکدام از دارندگان توکن دات می‌توانند برای ایجاد تغییرات در شبکه پیشنهاداتی ارائه کنند یا پیشنهادات دیگران را تایید یا رد کنند.

مجمع (Council)

مجمع از افرادی تشکیل می‌شود که توسط دارندگان دات انتخاب می‌شوند. مجمع مسئل تصمیم‌گیری برای تغییرات و توسعه در شبکه است. آن‌ها پیشنهادات ارائه شده توسط سایر دارندگان دات را نیز رد یا تایید می‌کنند.

کمیته فنی (Tehcnical Committee)

کمیته فنی از تیم‌هایی تشکیل شده که به‌طور فعال در حال ساخت و توسعه پولکادات هستند و  می توانند در موارد اضطراری پیشنهادات خاصی برای ایجاد تغییر در شبکه، ارائه دهند. اعضای شبکه فنی توسط اعضای مجمع انتخاب می‌شوند.

ساختار و نحو‌ه‌ی عملکرد شبکه‌ پولکادات(Polkadot)

با توجه به مطالبی که در مورد ساختار بلاک‌چین گفتیم، حالا وقت آن است که ساختار شبکه پولکادات را توضیح دهیم. همانطور که گفته شد، پولکادات یک شبکه‌ زنجیره‌ای چندگانه (Multi chain Network) است که توسط یک شبکه‌ بلاک‌چین مرکزی(زنجیره‌ اصلی) که قلب آن است کنترل می‌شود و سایر شبکه‌های بلاک‌چین(زنجیره‌های موازی) به این شبکه‌ مرکزی متصل شده و با یکدیگر ترکیب و ادغام می‌شوند و یک شبکه واحد را تشکیل می‌دهند. پولکادات به منظور ادغام، تعامل و تبادل اطلاعات با سایر شبکه‌های بلاک‌چین ساخته شده‌است. بسیاری از شبکه‌های بلاک‌چین مانند بیت‌کوین از این قابلیت برخوردار نیستند. 

زنجیره‌ اصلی(Relay Chain) در پولکادات

 همانطور که گفته‌شد، زنجیره اصلی در‌واقع همان شبکه بلاک‌چین مرکزی و قلب پولکادات است که بر‌اساس نوع خاصی از مکانیزم توافقی اثبات سهام به اسم اثبات سهام منتخب (Nominated Proof of Stake) کار‌ می‌کند. در مورد ساختار این مکانیزم توافقی در ادامه توضیح بیشتری خواهم‌داد. ثبت نهایی تمامی تراکنش‌های موجود در شبکه در زنجیره اصلی انجام می‌شود. برای افزایش سرعت در شبکه اصلی، فرآیند اعتبار‌سنجی تراکنش‌های جدید از فرآیند اضافه‌شدن آن‌ها، مجزا شده‌است. وظیفه زنجیره اصلی تامین امنیت و منابع محاسباتی مورد نیاز برای زنجیره‌های موازی به منظور تایید تراکنش‌های جدید است. در واقع زنجیره اصلی وظیفه پشتیبانی از عملیات‌های انجام شده توسط زنجیره‌های موازی را دارد و از این طریق امنیت و سرعت کل شبکه را افزایش می‌دهد. با استفاده از این مدل سرعت پردازش تراکنش‌ها در این شبکه به بیش از 1000 تراکنش در ثانیه می‌رسد. 

زنجیره‌های موازی(Parachains) در پولکادات

زنجیره‌های موازی در پولکادات عبارتند از شبکه‌های بلاک‌چین مخصوصی که با استفاده از منابع محاسباتی موجود در زنجیره اصلی، اقدام به تایید و اعتبارسنجی تراکنش‌های جدید می‌کنند. به‌دلیل استفاده‌ زنجیره‌های موازی از منابع زنجیره اصلی، سرعت آن‌ها در تایید تراکنش‌ها افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه موجب افزایش مقیاس شبکه می‌شود. نکته‌ی جالبی که وجود دارد این است که هرکدام از این زنجیره‌های موازی می‌تواند قوانین مربوط و مستقل به خود را داشته‌باشد اما لازم است که تراکنش‌هایی که به زنجیره‌ اصلی ارسال می‌کند، برای زنجیره‌ اصلی قابل فهم باشد. هرکدام از این زنجیره‌های موازی برای یک هدف خاص و واحد ساخته می‌شوند. مثلا بعضی از آن‌ها برای تایید تراکنش‌های جدید و بعضی برای به‌کارگیری قراردادهای هوشمند مورد استفاده قرار می‌گیرند. 

اگرچه که زنجیره اصلی همیشگی است ولی زنجیره‌های موازی همیشگی نیستند و گاهی اوقات به زنجیره اصلی متصل هستند و گاهی اوقات اتصال آن‌ها قطع می‌شود. از آن‌جا که زنجیره‌های موازی از امکانات و منابع موجود در زنجیره‌ اصلی استفاده می‌کنند بنابراین باید در ازای این استفاده، هزینه‌ای نیز پرداخت کنند. هزینه‌ای که آن‌ها برای اتصال به شبکه اصلی باید پرداخت کنند این است که دارایی‌های خود را در طول استفاده از زنجیره اصلی، در شبکه قفل کنند. درواقع آن‌ها با قفل کردن دارایی‌های خود، فضایی از شبکه اصلی را اجاره می‌کنند.

پل‌ها یا Bridges در شبکه پولکادوت

پل‌ها ابزاری هستند که امکان ارتباط و تعامل شبکه پولکادات با سایر شبکه‌های بلاک‌چین را به وجود می‌آورند. آن‌ها با استفاده از زیرساخت‌های که توسط چارچوب لایه (Substrate Framework) ایجاد می‌شوند این کار را انجام می‌دهند.

Substrate یا لایه در پولکادات چیست؟

Substrate یا لایه در‌واقع، یک چارچوب ماژول‌دار، قابل دسترس (Open Source) و انعطاف‌پذیر است که برای ساخت شبکه‌های بلاک‌چین در پولکادات مورد استفاده قرار می‌گیرد. این چارچوب یکی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین اجزای شبکه‌ پولکادات است. چارچوب لایه دارای ماژول‌های متفاوتی برای طراحی شبکه‌های بلاک‌چین‌ متفاوت است. مثلا اگر کسی بخواهد بلاک‌چینی با مکانیزم توافقی اثبات سهام طراحی کند، می‌تواند با استفاده از ماژول زنجیره‌ اثبات سهام، این کار را انجام دهد. همچنین این چارچوب بسیار انعطاف‌پذیر است و این امکان را فراهم می‌کند تا افراد بتوانند ویژگی‌ها و امکانات جدیدی در آن به‌وجود بیاورند.

زنجیره اصلی و تمامی زنجیره‌های موازی که در شبکه پولکادات وجود دارند به‌وسیله چارچوب لایه ساخته شده‌اند. از آن‌جایی که ساختن یک شبکه‌ بلاک‌چین امری بسیار دشوار است و نیازمند صرف هزینه و زمان بسیار زیادی است، چارچوب لایه به گونه‌ای طراحی شده‌ تا افراد بتوانند با صرف هزینه و زمان کم‌تر شبکه بلاک‌چین مخصوص به خود را طراحی کنند. چارچوب لایه با استفاده از دو زبان برنامه‌نویسی راست (Rust) و واسم (Wasm) کار می‌کند. ویژگی‌هایی که این دو زبان برنامه‌نویسی دارند باعث افزایش سرعت و انعطاف‌پذیری در چارچوب لایه می‌شود. مهم‌ترین نکته‌ای که در استفاده همزمان از این دو زبان وجود دارد این است که سازندگان و توسعه‌دهندگان با استفاده از این روش از بروز فورک‌های سخت (Hard Forks) در شبکه جلو‌گیری می‌کنند. 

مکانیزم توافقی اثبات سهام منتخب (Nominated Proof of Stake) در شبکه‌ پولکادات

شبکه پولکادات از نوع خاصی از مکانیزم توافقی اثبات سهام استفاده می‌کند. در شبکه‌های بلوکی برای ساخته‌‌شدن بلوک‌های جدید و تایید آن‌ها از یک نوع مکانیزم توافقی(Consensus Mechanism) استفاده می‌شود. این مکانیزم همانطور که از نامش پیدا است، مورد توافق همه‌ی اعضای موجود در شبکه است. پروتکل اثبات سهام(Proof of stake) در واقع یک نوع مکانیزم توفقی است که برای ساخت و تایید بلوک‌های جدید در شبکه‌های بلاک‌چین، مورد استفاده قرار می‌گیرد (برای اطلاعات بیشتر مقاله روش اثبات سهام را مطالعه کنید).

در شبکه پولکادات برای ساخته‌شدن بلوک‌های جدید از پروتکل اثبات سهام  منتخب(Npos) استفاده می‌شود که اجزای متفاوتی نسبت به روش اثبات سهام عادی دارد. مهم‌ترین اجزای این روش عبارتند از اعتبارسنج‌ها (Validators) و نامزد‌ها (Nominators).  روش اثبات سهام  منتخب درواقع نوعی مکانیزم استیکینگ است که با استفاده از اعتبارسنج‌ها(Validators) و نامزد‌ها (Nominators) موجب امنیت شبکه می‌شود. 

اعتبارسنج‌ها (Validators)

اعتبارسنج‌ها افرادی(شاخه‌هایی) هستند که توسط نامزد‌ها برای انجام وظایف خاصی انتخاب می‌شوند. وظیفه‌ اعتبارسنج‌ها در شبکه تولید بلوک‌های جدید و تامین امنیت در شبکه است. اعتبارسنج‌ها به عنوان زیرساخت اصلی شبکه هستند و وظیفه سنگینی را بر عهده دارند. آن‌ها باید همیشه در حال تعامل و ارتباط با سایر اجزای شبکه باشند و امنیت و اطمینان در شبکه را تامین کنند. 

اعتبارسنج‌ها باید بخشی از دارایی‌ها خود را در شبکه قفل کنند. آن‌ها در واقع با این‌کار بخشی از دارایی‌های خود در قالب رمزارز دات را در شبکه پولکادات استیک می‌کنند. وقتی بخشی از دارایی‌ آن‌ها در شبکه استیک شود این موضوع باعث می‌شود که آن‌ها از اقدامات غیرقانونی پرهیز کنند. در‌واقع دارایی‌های استیک شده آن‌ها به عنوان وثیقه توسط شبکه گرفته می‌شود. اگر رفتار آن‌ها غلط باشد بخشی از دارایی آن‌ها توسط شبکه به عنوان جریمه ضبط می‌شود ولی اگر رفتار ‌آن‌ها درست باشد در ازای انجام وظایف خود و تابیعیت از قوانین، پاداش دریافت می‌کنند.

تعداد اعتبارسنج‌هایی که می‌توانند در شبکه پولکادات فعالیت کنند به‌دلیل ظرفیت شبکه محدود است. اما هرکسی(شاخه‌ای) که توانایی انجام این کار را دارد، می‌تواند برای انجام این‌کار داوطلب شده و به‌عنوان کاندید در فرآیند انتخابات شبکه شرکت کند.

نامزد‌ها(Nominators)

در شبکه پولکادات هر دارنده‌ رمزارز دات می‌تواند به‌عنوان نامزد در فرآیند انتخاب اعتبارسنج‌ها شرکت کند. برخلاف اعتبارسنج‌ها، تعداد نامزد‌ها محدود نیست. هر نامزد لیستی از کاندید‌های مورد‌نظر خود را ارائه کرده و تعداد مشخصی از رمزارز دات را برای حمایت از آن‌ها در شبکه استیک می‌کند. اگر کاندید‌های موجود در لیست او انتخاب شوند، او در پاداش‌ها و یا مجازات‌های آن اعتبارسنج شریک می‌شود. میزان شراکت در پاداش اعتبارسنج‌ها بر اساس تعداد دات‌هایی که برای حمایت از آن‌ها توسط نامزد استیک شده، تعیین می‌شود. نامزد‌ها باید در انجام نقش خود دقت بالایی داشته‌باشند تا امنیت شبکه تامین شود.

جمع‌کننده‌ها(Collator) در شبکه پولکادات

جمع‌کننده‌ها در شبکه پولکادات، شاخه‌هایی هستند که به صورت مستقیم به زنجیره‌های موازی متصل هستند. این جمع‌کننده‌ها وظیفه ساختن بلوک‌های جدید و اضافه کردن این بلوک‌ها به زنجیره‌ی بلوک‌های خود را دارند. جمع‌کننده‌ها به‌صورت مستقیم با اعتبارسنج‌ها در ارتباط هستند و اعتبارسنج‌ها، درستی و صحت بلوک‌های ساخته‌شده توسط جمع‌کننده‌ها را بررسی می‌کنند و در‌نهایت پس از تایید نهایی بلوک توسط اعتبارسنج‌ها، این بلوک جدید به زنجیره‌ مرکزی ارسال می‌شود.

ماهی‌گیران(Fisherman) در شبکه پولکادات

ماهی‌گیران افراد یا شاخه‌هایی هستند که دائما در حال بررسی و نظارت بر شبکه هستند. آن‌ها در صورت مشاهده  اقدامات غیر‌قانونی توسط اجزای مختلف شبکه، این اقدامات را گزارش می‌کنند.

مکانیزم توافقی اثبات سهام منتخب(Npos) فرآیند پیچیده‌ای است و ما در اینجا به‌صورت مختصری به آن پرداختیم. در مقاله‌ای دیگر این مکانیزم را به صورت کامل شرح داده‌ایم.

رمزارز دات DOT در شبکه پولکادات

توکن دات، رمزارز رایج و محلی در شبکه پولکادات است. ارزش بازار دات در حال حاضر در سایت کوین ‌مارکت‌کپ در رتبه نهم قرار دارد و درحال حاضر بیش از 985 میلیون واحد از این توکن در‌گردش است.

 توکن دات تنها یک رمزارز نیست و کاربرد‌های دیگری نیز دارد. به‌طور کلی، دارندگان این توکن می‌توانند در سه مورد مشارکت کنند:

  • آ‌ن‌ها می‌توانند به‌عنوان اعتبارسنج یا نامزد در فرآیند استیکینگ و تامین امنیت شبکه شرکت کنند و از این طریق درآمد کسب کنند.
  • آن‌ها می‌توانند با استفاده از مکانیزم‌های ایجاد‌شده در مدیریت شبکه مشارکت کنند.
  • می‌توانند با اتصال توکن‌های خود به زنجیره اصلی به عنوان یک زنجیره‌ موازی در شبکه پولکادات عمل کنند.

استیکینگ (Staking) در پولکادات

فرآیند استیکینگ در پولکادات با استفاده از مکانیزم توافقی Npos یا اثبات سهام منتخب، کار می‌کند. در این روش اعتبارسنج‌ها و نامزد‌ها با استیک کردن بخشی از دارایی‌های خود در شبکه در مکانیزم اثبات سهام منتخب مشارکت می‌کنند. سود آن‌ها از محل کارمزد تراکنش‌های موجود در شبکه پرداخت می‌شود. 

Slashing یا جریمه استیکینگ در پولکادات

هنگامی که یک اعتبارسنج از قوانین پیروی نکند، شبکه، آن اعتبارسنج و همچنین نامزد‌هایی که آن را انتخاب کرده‌اند را جریمه می‌کند. این جریمه به صورت درصدی ثابت از کل دارایی‌هایی که اعتبارسنج‌ و نامزد‌های آن استیک کرده‌اند، محاسبه می‌شود. میزان جریمه با‌توجه به شدت تخلف تعیین شده و به چهار سطح مختلف تقسیم می‌شود و‌ از 1/0% تا 100%  میزان دارایی‌های استیک شده محاسبه می‌شود. تمامی دات‌های جریمه شده به خزانه پولکادات وارد می‌شوند و در آن‌جا تجمیع می‌شوند.

خزانه (Treasury) در پولکادات

شبکه پولکادات دارای یک خزانه است. منابع مالی این خزانه از محل کارمزد تراکنش‌ها، جریمه‌ها و ناکارآمدی‌های موجود در استیکینگ تامین می‌شود. منابع مالی موجود در خزانه برای اجرای طرح‌های پیشنهادی به‌کار گرفته می‌شوند. افرادی که می‌خواهند پیشنهادی برای توسعه شبکه بدهند باید 5% از کل منابع مورد نیاز برای اجرای طرح خود را در خزانه سپرده‌گذاری کنند و درصورتی که طرح آن‌ها رد شود، میزانی که سپرده‌گذاری کرده‌اند سوخته یا در خزانه قفل می‌شود. این مکانیزم برای جلوگیری از ارسال طرح‌های بیهوده است. سیستم خزانه در پولکادات یک روش بسیار خوب برای مدیریت بهتر شبکه است. مکانیزم‌هایی که در این سیستم در نظر گرفته‌شده باعث بهبود طرح‌ها و پیشنهاداتی است که برای توسعه شبکه ارائه می‌شوند. 

سخن آخر

در این مقاله قسمت‌های مختلف شبکه پولکادات توضیح داده‌شد. شبکه پولکادات ساختار جالب و نسبتا پیچیده‌ای دارد. قسمت‌های مختلف آن را به‌طور مختصر در این‌جا توضیح دادیم اما بعضی موارد تخصصی‌تر را در سایر مقاله‌ها بررسی خواهیم کرد. با توجه به ساختار شبکه پولکادات، بسیاری از چالش‌های شبکه‌های بلاک‌چین در آن برطرف شده‌است. افرادی که می‌خواهند با هزینه و زمان کم‌تر اقدام به توسعه شبکه‌های بلاک‌چین کنند، می‌توانند از پولکادات استفاده کنند. پولکادات دارای ظرفیت‌های بسیار و انعطاف‌پذیری بالایی برای استفاده‌های مختلف است و می‌تواند به‌عنوان پلتفرمی مناسب برای توسعه برنامه‌های غیرمتمرکز استفاده شود.

با تخفیف کارمزد در صرافی های ارز دیجیتال ثبت نام کنید!

نام صرافی موقعیت لینک ثبت نام
کوکوین  کوکوین بین المللی
کوینکس  کوینکس بین المللی
نوبیتکس نوبیتکس ایران
تبدیل تبدیل ایران
80%
عالی
  • امتیاز کسب شده
نمایش نظرات (1)